Εύβοια. Δυο μεγάλοι αγωνιστές της Λευτεριάς: Νότης & Άννα Καπνίση!

Ο Νότης Καπνίσης (7) πίσω από τον μητροπολίτη Γρηγόριο και τον κυβερνητικό εκπρόσωπο την ημέρα της απελευθέρωσης της Χαλκίδας 23 Οκτωβρίου 1944.
Χάρη στην ψυχραιμία των πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ αποφεύχθηκε ένας "Μελιγαλάς" ή ένα "Κιλκής" στην Εύβοια. Ο Νότης Καπνίσης ήταν ένας από εκείνους τους σημαντικούς ανθρώπους. 

 Γιώργος Μιλτ. Σαλεμής

Ο αείμνηστος Γιάννης Δουατζής, ο μεγάλος αδελφός του Γιώργου Δουατζή-Όθρυ, μας άφησε ένα τεράστιο και άκρως πολύτιμο αρχείο. 

Δεν αφορά μόνο τον Όθρυ. Αφορά όλη την Αντίσταση στην Εύβοια, αφορά όλα τα τρομερά γεγονότα εκείνης της πενταετίας καθώς στην Εύβοια εκδηλώθηκαν όλοι οι γενικότεροι ανταγωνισμοί συμπυκνωμένοι. 

Ιταλοί, Γερμανοί, ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, Τάγματα Ασφαλείας, Εγγλέζοι... 

Δεν μαθαίνει κανείς μόνο την τοπική ιστορία αλλά ακουμπάει και τα μεγάλα γεγονότα.

Δεν μελετάει κανείς μόνο τα γεγονότα αλλά βρίσκει και ένα σωρό στοιχεία για τους ανθρώπους που πήραν μέρος σ' αυτά! Και ίσως αυτή η συγκέντρωση τόσων στοιχείων για τα πρόσωπα είναι που την κάνει ακόμα πιο σημαντική. 

Αιώνια θα τον ευγνωμονούμε για την τεράστια, σε όγκο και σημασία, εκείνη ερευνητική προσπάθεια, για την οποία, επιπλέον, μερίμνησε ώστε να είναι προσιτή στους μελλοντικούς ερευνητές, καταθέτοντάς την στο ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ.

Ανάμεσα σ' εκείνα τα πολύτιμα τεκμήρια του Αρχείου Γ. Δουατζή, βρίσκουμε κι ένα σημείωμα δικό του για τον Νότη και την Άννα Καπνίση. 

Δεν χρειάζεται να προσθέσω κάτι παραπάνω εγώ ως ερευνητής. 

Παραθέτω το ίδιο το κείμενο όπως είναι στο αρχείο, άνευ ημερομηνίας και υπογραφής.

Ανάμεσα στις γραμμές του, θα βρει ο σημερινός αναγνώστης, και μια σύντομη τοποθέτηση του ίδιου του Νότη Καπνίση προς τον Γιάννη Δουατζή... 

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 1ος

  

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 2^ος

Απελευθέρωση: Δήμαρχος & Δημοτικό Συμβούλιο Χαλκίδος [23 Οκτωβρίου 1944 έως 27 Φεβρουαρίου 1945]

στους τέσσερις μήνες της...Ευβοϊκής Λαϊκής Δημοκρατίας

Γιώργος Μιλτ. Σαλεμής

"Η Νομαρχιακή Επιτροπή του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου Ευβοίας (ΕΑΜ) αναλαμβάνει τη διοίκηση του Δήμου μετά από εξουσιοδότηση των αντιπροσώπων στην Εύβοια, της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, ορίζοντας εικοσαμελή λαϊκή επιτροπή στις 22/10/1944, μετά από πάνδημο συλλαλητήριο". 

Και οι διάδοχοι αυτών στο βραχύ διάστημα από 27/2/ έως 2/4/1945

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 1ος

  

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 2^ος

Φθινόπωρο 1943: Ο γερμανικός μηχανισμός κατοχής αναπτύσσεται

 Στοιχεία του μηχανισμού παρακολούθησης, πληροφόρησης και καταστολής των Γερμανών κατακτητών

Γιώργος Μιλτ Σαλεμής

Βρισκόμαστε στη Βοιωτία το φθινόπωρο του 1943. 

Η Ιταλία έχει συνθηκολογήσει και η γερμανική διοίκηση αρχίζει να αναπτύσσεται στις περιοχές εκείνες όπου μέχρι τότε βρίσκονταν στις διαταγές των Ιταλών. 

Ατύπως γίνεται αυτό όσο οι έννοιες "τυπικώς" και "ατύπως" μπορούν να έχουν σημασία σε μια χώρα υπό κατοχή. 

Αυτό δε το "ατύπως" έχει ξεκινήσει, όπως αναφέραμε και αλλού, από την αρχή του καλοκαιριού του 1943. Διοικητικά,  η "κυβέρνηση" Ράλλη προβαίνει στην ίδρυση του ανεξάρτητου νομού Βοιωτίας, διορίζει νομάρχη και επάρχους, διατηρεί τους αγροφύλακες ως...συνδέσμους διαβίβασης των διαταγών προς τους διορισμένους Κοινοτάρχες. Ας σημειωθεί ότι οι επιτροπές διοίκησης των κοινοτήτων είναι τριμελείς και κάμποσες απ' αυτές τις έχει επιβάλλει κατευθείαν το γραφείο του "πρωθυπουργού" Ράλλη και ο ίδιος ο Ταβουλάρης. Το να ανακατεύονται τόσο... μεγάλα κεφάλια στο ποιος θα είναι πρόεδρος του τάδε ή δείνα μικρού οικισμού της Κωπαΐδας σημαίνει ότι ο Γερμανός διοικητής Μάγερ της Εταιρείας Κωπαΐδας, και εγκληματίας πολέμου, έχει τους λόγους του! 

Δίπλα και σε...μεσοτοιχία με τις επιτροπές των κοινοτήτων βρίσκονται οι επιτροπές παρακολούθησης των ανταρτών που έχουμε αναφέρει αλλού. Αυτές αποτελούνται συνήθως από τους τρεις της κοινότητας συν διακεκριμένους παράγοντες του χωριού, τον παπά, τον δάσκαλο, τον γιατρό, τον κτηματία, κάποτε δε κι έναν ράφτη, έναν κουρέα κλπ. 

Υπάρχουν κι άλλες επιτροπές από προηγούμενους μήνες. Όπως η επιτροπές στεγάσεως των δυνάμεων κατοχής. Έχουν εξουσία να αποφασίζουν για την... συγκατοίκηση! Δηλαδή, ποιος θα ξεσπιτωθεί και σε ποιο σπίτι θα συγκατοικήσει προκειμένου να εξασφαλιστούν τα κατάλληλα σπίτια για τους κατακτητές. Δεν πλήττονται, με άλλα λόγια, μόνο οι φτωχοί χωρικοί από την κατοχική λαίλαπα αλλά και τα εύπορα στρώματα της κοινωνίας, καθώς εκείνα ήταν που είχαν τα καταλληλότερα κτήρια. 

Στη συνέχεια δημοσιεύουμε για πρώτη φορά σχετικά τεκμήρια....

Ο Νομάρχης Γεωργόπουλος διαβιβάζει στις 20 Νοεμβρίου 1943 36 διαταγές για να επιδοθούν ταχύτατα στις κοινότητες της επαρχίας Λιβαδειάς.  Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να σημειώσουμε ότι η Χωροφυλακή έχει συμπτυχθεί σε κεντρικά σημεία. Η σύμπτυξη έχει αρχίσει από τον Οκτώβριο του 1942 και συνεχίστηκε για να ολοκληρωθεί τους πρώτους μήνες του 1943. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι, τα χωριά μένουν έξω από την άμεση επιτήρηση των δυνάμεων κατοχής και ο μόνος ιμάντας μεταβίβασης της εξουσίας είναι οι κοινοτάρχες, οι επιτροπές παρακολούθησης και οι... σύνδεσμοι αγροφύλακες. 

12 Οκτωβρίου 1943. Οι εκκαθαρίσεις στον Ελικώνα έχουν λάβει χώρα πριν λίγες ημέρες. Έχει καεί το Κυριάκι και τα άλλα χωριά, έχουν γίνει εκτελέσεις και έχει κινδυνεύσει ο Σιάντος που κινείται προς τα πάνω. Ο δήμαρχος Λεβαδέων συντάσσει κατάλογο των εφέδρων αξιωματικών της πόλης. 

16 Οκτωβρίου 1943.
"Προς το Γερμανικόν Φρουραρχείον Λεβαδείας"!!!
Η επταμελής επιτροπή της Αγίας Τριάδας-Στεβενίκου, καθησυχάζει τους Γερμανούς ότι μετά τις τελευταίες εκκαθαριστικές δεν έχουν εμφανιστεί αντάρτες στο χωριό. Έχει προηγηθεί άλλο σημείωμα το προέδρου ότι οι κάτοικοι έχουν επιστρέψει στα σπίτια τους και ασχολούνται με τις εργασίες τους. 

22 Οκτωβρίου 1943. Η επιτροπή παρακολούθησης ανταρτών της Αγίας Τριάδας - Στεβενίκου, ενημερώνει τον νομάρχη κι αυτός διαβιβάζει αυτούσιο το σημείωμα στο φρουραρχείο. Θέμα: επτά (7) αντάρτες που την προηγουμένη (21/10) ζήτησαν τρόφιμα και ξυλοκόπησαν κάτοικο του χωριού που τους έβρισε και τους έδιωξε. 
Στο επόμενο τεκμήριο, έναν μήνα μετά, στις 29 Νοεμβρίου, ο πρόεδρος ενημερώνει τον νομάρχη για την εμφάνιση έξι (6) ξυπόλυτων ανταρτών που ζητούν τρόφιμα αλλά οι κάτοικοι δεν τους έδωσαν τίποτα και επιπλέον τους "ύβρισαν με τον αισχρότερον τρόπον"

20 Οκτωβρίου 1943. Ο νομάρχης διαβιβάζει στο Γερμανικό Φρουραρχείο (ενταύθα) τον κατάλογο των κατοίκων της Σκριπούς. Τέτοια υπάρχουν πολλά καθώς οι Γερμανοί απαιτούσαν πληροφόρηση για όλα.  Στο επόμενο τεκμήριο βλέπουμε τους ιδιοκτήτες των αλωνιστικών μηχανών. Πρόκειται για ιδιώτες και συνεταιρισμούς και συντάσσεται μαζί με την μετάφραση στη γερμανική γλώσσα. 

1 Φεβρουαρίου 1943! Ρα καμπάνα Υπαπαντίσε!
(αρβ. χτύπησε η καμπάνα της Υπαπαντής) 
Ο τότε έπαρχος Κακοσαίος, του ενιαίου νομού Αττικοβοιωτίας, δίνει την εξουσία στην επιτροπή εξεύρεσης κατοικιών Θηβών να μπορεί να διατάσσει συγκατοικήσεις.
Πρόεδρος επιτροπής ο Ευστάθιος Ζαφειράκος. 

Να και η Δικαιοσύνη μπλεγμένη στα γρανάζια της Γερμανικής Κατοχής!
6 Οκτωβρίου 1943. Το Γερμανικό Φρουραρχείο Λεβαδείας διατάσσει να του γνωστοποιήσει ο εισαγγελέας πλημμελειοδικών αν οι Παπαλέξης, Καντάς,  Τσιφής, Νταλιάνης, Κοτσώνας και Βλάχος, καταδιώκονται από αυτόν και για ποιαν πράξη.
Τούτου δοθέντος, για όλους τους Έλληνες πλην των δωσιλόγων, είναι αυτονόητο ότι η Λαϊκή Δικαιοσύνη όχι μόνο ήταν πράξη αντίστασης αλλά άμεση και πρακτική αναγκαιότητα!

20 Σεπτεμβρίου 1943. Το πρώτο έσεται έσχατο!
Αλλά είναι το καλύτερο!
Οι πολιτοφυλακές των χωριών (Άγιος Γεώργιος, Θούριο, Χαιρώνεια, Μαυρονέρι, Σωληνάρι) να φοράνε λευκό περιβραχιόνιο στο αριστερό χέρι για να ξεχωρίζουν!
Γιατί μόνο αυτά τα χωριά; Διότι αυτά έχουν στον χώρο τους γραμμές τρένου!
Με άλλα λόγια, οι πολιτοφυλακές που συγκροτούνται από τους Γερμανούς για τη φύλαξη των γραμμών του τρένου αλλά και των καλωδίων των τηλεπικοινωνιών αρχίζουν να ανασυντάσσονται. Σημειώνουμε ότι τέτοιες αποφάσεις και νόμοι συγκρότησης πολιτοφυλακών υπάρχουν ήδη από τον Ιούνιο του 1942. Πριν δλδ οι αντάρτες βγουν στο βουνό! 

Για περισσότερα στοιχεία και λεπτομερή παρουσίαση όλων των παραπάνω βλέπε στον "Ορέστη".... 

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 1ος

  

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 2^ος

10 Δεκεμβρίου 1943: Οι Γερμανοί διατάσσουν την εκτέλεση όλων των...περιστεριών!

 

Γιώργος Μιλτ. Σαλεμής

Στις 10 Δεκεμβρίου 1943 οι Γερμανοί διατάσσουν την ολοκληρωτική εξόντωση των περιστεριών. Δεν είναι ένα περιστασιακό τοπικό μέτρο ασφαλείας. Είναι μια γενική διαταγή που αφορά την ΝοτιοΑνατολική Ευρώπη και μάλιστα από την 17η Ιουνίου 1943, δλδ πριν την φοβερή μάχη του Κουρσκ, την τελευταία στρατηγική αντεπίθεση της Βέρμαχτ. Όπως έχουμε πει πολλές φορές, μετά απ' αυτή τη σύγκρουση, η Βέρμαχτ χάνει οριστικά την ικανότητα να διεξαγάγει στρατηγικές αντεπιθέσεις και περνάει στην αναγκαστική στρατηγική άμυνα. 

Συνεπώς, η Ανωτέρα Στρατιωτική Διοίκηση Χαλκίδος, με τη σειρά της, διατάσσει τον νομάρχη Βοιωτίας τον φόνο των περιστεριών! 

Η διαταγή επιδίδεται στον νομάρχη, μεταφράζεται και κοινοποιείται στα χωριά. Σε κάθε χωριό ανατίθεται σε συγκεκριμένους ανθρώπους η ανάρτηση της διαταγής για να γίνει δυνατή η ανάγνωση. 

Θέλοντας και μη, οι χωρικοί αναρτούν τη διαταγή και αναφέρουν την εκτέλεσή της. 

Τι μπορούμε εδώ να παρατηρήσουμε:

1. Πόσο φοβούνται οι Γερμανοί την Αντίσταση. Πρόκειται για φόβο βαθύ και εκτεταμένο, γιατί όσο κι αν πράγματι τα περιστέρια μπορούν να μεταφέρουν μηνύματα, αυτό δεν είναι δα τόσο τρομερό πρόβλημα που θα κρίνει την έκβαση των γεγονότων σε όλη τη ΝοτιοΑνατολική Ευρώπη! Αλίμονο! 

2. Τον βαθύ αυταρχισμό των Γερμανών και την εμμονική του διάθεση να επιβληθούν παντού και στα πάντα. Ακόμη και σε ένα ολόκληρο είδος πτηνών του ουρανού! Τα πράγμα ξεφεύγει από το στρατιωτικό και πολιτικό πεδίο και εκτείνεται στον πολιτισμό των ανθρώπων εκείνων. Εκείνων που, και τότε και τώρα ακόμη, θεωρούν εαυτούς τους πιο πολιτισμένους στην Ευρώπη και μάλιστα θέλουν να ..εκπολιτίσουν και τους Ρώσους. Και τότε ήθελαν! 

3. Την απόλυτη υπαγωγή της "Ελληνικής Πολιτείας" στις διαταγές της Γερμανικής Στρατιωτικής Διοίκησης. Όπως και πάλι έχουμε αναφέρει αλλού, η Βοιωτία και η Εύβοια έχουν περάσει στη στρατιωτική διοίκηση των Γερμανών, ατύπως από το καλοκαίρι του 43 (πριν την συνθηκολόγηση της Ιταλίας!)  και τυπικά από τα μέσα Νοεμβρίου του 43. 

Εδώ φαίνεται καθαρά ότι ο νομάρχης δεν είναι τίποτα άλλο από ένα γρανάζι στη κατοχική μηχανή. Δεν διαφοροποιείται απ' αυτή πουθενά παρά μόνο στο ότι γνωρίζει τη γλώσσα και τον τρόπο μετάδοσης της "κίνησης" προς τα κάτω! Τόσο απ' αυτή τη διαταγή της εξόντωσης των περιστεριών όσο και από πλήθος άλλων, προκύπτει ότι η πολιτική διοίκηση των Ράλληδων δεν έχει καμιά μα καμιά αυτοτέλεια και κανένα περιθώριο ελιγμών. Απλώς εκτελεί και παρέχει μονοσήμαντα προς τους Γερμανούς πολύτιμες υπηρεσίες, οι οποίες, αν δεν υπήρχε η χείρα βοηθείας των "Ελλήνων", θα τους επιβάρυναν πολύ και είναι ζήτημα αν θα μπορούσαν να διοικήσουν, έστω έτσι όπως διοίκησαν, το χάος που προέκυψε στην Ελλάδα. 

4. Η "Ελληνική Πολιτεία", δείγμα της οποίας παραθέτουμε εδώ, είναι το καθεστώς το οποίο ήθελαν να ανατρέψουν οι Αντάρτες του ΕΛΑΣ και γι' αυτό κατηγορούνται μέχρι και σήμερα! 

Ναι, ακριβώς. Υποτίθεται ότι οι συνεργάτες των Γερμανών, συνεργάστηκαν μαζί τους αναγκαστικά για να μη γίνει η Ελλάδα Σοβιετία και Σταλινική και πάψει να υπάρχει ως... κοινοβουλευτική δυτική δημοκρατία(!) 

Και τούτο το σημειώνουμε, μαζί με τα άλλα, διότι κάποιοι, και από την πλευρά της Αριστεράς, ανησυχούν μήπως ρίξουμε περισσότερη ευθύνη στους ντόπιους συνεργάτες των Γερμανών κι έτσι "ξεπλύνουμε" τους Γερμανούς και κινδυνέψουν και οι πολεμικές αποζημιώσεις(!) 

Επιμένουμε και επιπλέον, στις κατηγορίες κατά των κατακτητών, προσθέτουμε και τη διάλυση και κατάργηση του Βασιλείου της Ελλάδος, της χώρας εκείνης που προέκυψε ως πολιτική οντότητα από την Επανάσταση του 1821 και τους μετέπειτα εθνικοαπελευθερωτικούς πολέμους. 

Ήγουν, οι "πολιτισμένοι" Γερμανοί εξοντώνουν και εξαφανίζουν τα πάντα. Από κράτη και λαούς μέχρι και τα περιστέρια!!!

Παραθέτουμε τη διαταγή ολόκληρη, μεταγραμμένη και στο πρωτότυπο σημείωμα της μετάφρασης για τον νομάρχη, από τα ΓΑΚ Φθιώτιδος-Λαμία....

Ανωτέρα Στρατιωτική Διοίκηση Χαλκίδος

Χαλκίς 10-12-43

Υπόθεσις: διατήρησις, διατροφή και εισαγωγή ταχυδρομικών περιστερών.

Κύριον Νομάρχην 

Λεβάδειαν

Συμφώνως προς την παρ. 21 του διατάγματος του Ανωτάτου Διοικητού  Νοτιοανατολικής Ευρώπης της 17-6-1943 (Φύλλον εφημερίδος δημοσιεύσεων των Διαταγμάτων για την Ελλάδα αριθ. 18 της 5-7-43) απαγορεύεται η διατήρησις, διατροφή και εισαγωγή περιστερών ταχυδρομικών. 

Άπασαι αι ανωτέρω περιστεραί πρέπει να φονευθώσιν αμέσως.

Όστις μετά την 1η Ιανουαρίου 1944 θα ανακαλυφθεί κατέχων τοιαύτας περιστεράς -εάν δεν θα  επισύρη βαρυτέραν ποινήν- θα τιμωρηθή δια φυλακίσεως ή καταναγκαστικών έργων. 

Η παρούσα να ανακοινωθή (να δημοσιευθή) αμέσως εις τον πληθυσμόν του νομού Βοιωτίας. 

Υπογραφή 

Συν/χης και Ανώτερος Στρατιωτικός Διοικητής

Στη συνέχεια και εντελώς ενδεικτικά παραθέτουμε την αναφορά του κοινοτάρχη του Θουρίου. Όχι τόσο για την αντίστιξη του ονόματος όσο για το ότι είναι περισσότερο συγκεκριμένη, αναλυτική και διαφωτιστική του πνεύματος. Διότι, οι δόλιοι Γερμανοί ναι μεν αναφέρονται σε ταχυδρομικά περιστέρια, εννοούν όμως όλα τα περιστέρια! Και δεν μπορεί κανείς να πιστέψει βέβαια ότι όλη η Βοιωτία εξέτρεφε ταχυδρομικά περιστέρια σε τεράστια σμήνη(!) 

Ελληνική Πολιτεία

Κοινότης Θουρίου

Προς

τον κ. Νομάρχην Βοιωτίας

Λεβάδειαν

Εις εκτέλεσιν της υπ' αριθ 1579 της 10/12/943 διαταγής υμών περί καταστρέψεως των διατρεφομένων περιστερώνων

Λαμβάνομεν την τιμήν ν' αναφέρωμεν υμίν 

1) του ιδιοκτήτου κ. Κων/νου Παπαϊωάννου καταστράφηκαν μόνον [10] δέκα αι υπόλοιπαι ανερχόμενοι πλέον των [50] πεντήκοντα είναι λείαν αδύνατον να καταστραφούν αν δεν χρησιμοποιηθεί όπλον κυνηγετικόν.

2) του ιδιοκτήτου κ. Ευσταθίου Αγ. Αγγελήν (;) καταστράφηκαν [10] δέκα υπολοίπονται δε περίπου 8 άτινας καταβάλη ο ίδιος προσπαθείας καταστροφής των.

Εν Θουρίω τη 17 Δεκεμβρίου 1943

Ο πρόεδρος της κοινότητος  

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 1ος

 

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 2^ος