Εύβοια, ΕΠΟΝΙτισσες στον ΕΛΑΣ

 Ο καπετάνιος της 2ας Μεραρχίας, ήταν σφόδρα αντίθετος με τη δημιουργία γυναικείων ανταρτο-ομάδων στα τμήματα της Μεραρχίας του. Ο ίδιος το δηλώνει ευθαρσώς και, μάλιστα, αποκαλύπτει ότι, μία διέλυσε εν τη γενέσει της και τις άλλες πριν τη γένεση. 

Δεν ήταν βέβαια μισογύνης όπως τον κατηγόρησαν τότε. Κάθε άλλο. Άλλωστε αντάρτισσες είχε στις γραμμές του και απ' αυτές πρώτη πρώτη ήταν η Ασήμω του Θεοχάρη. 

Άλλη ήταν η "Τσολού", η γυναίκα δηλ. του "Τσολιά", ενός Αθηναίου αγωνιστή που κατέφθασε στα Δερβανοχώρια, για να ενταχθεί στον ΕΛΑΣ, ντυμένος με τις φουστανέλες. Έκτοτε, οι αντάρτες αποκαλούσαν εκείνον "Τσολιά" και τη γυναίκα του "Τσολού". [Από τον Νίκο Παπανικολάου-Αλέξανδρο μαθαίνουμε το όνομα και το επίθετο του "Τσολιά". Λεγόταν Λευτέρης Βούλγαρης. ]

Η... ένσταση του Ορέστη στην οδηγία του "κέντρου" για την δημιουργία γυναικείων μαχητικών ομάδων είχε να κάνει 

α) με την ευαισθησία που έδειχνε στα ήθη των κοινοτήτων της περιοχής του και δη τα αρβανίτικα ήθη. Οι αρβανίτες είχαν ψηλά τις γυναίκες τους και δεν είδε κανείς ποτέ να πάει κάποιος καβάλα στο ζω και η γυναίκα πεζή και φορτωμένη. Ωστόσο δεν έβλεπαν με καλό μάτι ένα τέτοιο μέτρο και, βέβαια, η αντίδραση δεν θα το άφηνε "να πέσει κάτω". Ήθελε να αποφύγει τέτοιες προστριβές, λοιπόν, ο καπετάνιος και τέτοιες "κακοτοπιές". Και ίσως ακριβώς σ' αυτή την ευαισθησία να οφείλονται και οι παροτρύνσεις του προς τον Θεοχάρη να παντρευτεί την Ασήμω με παπά και με στεφάνι. 

β) με το πρακτικώς αδύνατον να προσφέρει μια τέτοια ομάδα κάτι ουσιαστικό στο πεδίο της μάχης. Μιας μάχης που ήταν διαρκής, ιδιαίτερα σκληρή στις περιοχές της Αττικής, Βοιωτίας, Εύβοιας, όπου η κίνηση ήταν διαρκής, οι κίνδυνοι μεγάλοι και η επιβίωση και το αξιόμαχο εξαρτιόνταν από την ταχύτητα, την ευελιξία, την αποφασιστικότητα. Ακόμα και άντρες, μη μαθημένοι στη ζωή της υπαίθρου, ήταν δύσκολο να τα βγάλουν πέρα και αναφέρει σχετικά παραδείγματα. Αντιθέτως, τόσο η Ασήμω όσο και η "Τσολού" είχαν στη πράξη αποδείξει την ικανότητά τους να ανταπεξέρχονται στις περιστάσεις.

Σήμερα θα δώσουμε κάποια στοιχεία για την γυναικεία ομάδα του ΕΛΑΣ της Εύβοιας, η οποία τελικά, συγκροτείται περί τα τέλη του αγώνα, έναν σχεδόν μήνα πριν την απελευθέρωση της Χαλκίδας. Θυμίζω ότι οι Γερμανοί απαγκιστρώνονται στις 16/10 και οι Ταγματασφαλίτες παραδίδονται στον ΕΛΑΣ που μπαίνει στην πόλη στις 23/10. 

Εκάμφθη δηλαδή, ο καπετάνιος, τελικά και επέτρεψε την συγκρότηση τέτοιων ομάδων όταν πια ο αγώνας είχε πάρει να γέρνει προς το τέλος του, οι μάχες έχουν σταματήσει και μόνο οι οπισθοφυλακές των Γερμανών έμεναν για να αποσυρθούν κι αυτές οσονούπω. 

Στο φύλλο αριθ. 13 της 23 Σεπτεμβρίου 1944 της εφημερίδας Ενωμένα Νειάτα, βρίσκουμε την αναγγελία της συγκρότησης εκείνου το γυναικείου τμήματος. 

Και σε ένα άλλο φύλλο χαρτί, μεταγενέστερο, θα βρούμε και τα ονόματα των κοριτσιών που συγκρότησαν εκείνη την ομάδα, όπως και τα ψευδώνυμά τους (όποια υπήρχαν) και τα χωριά από τα οποία κατάγονται. 

Πρόκειται για 28 ονόματα προερχόμενα από τη βόρεια Εύβοια με τη Λίμνη και τις Ροβιές να δεσπόζουν σε συμμετοχή. 

Κυκλοφορεί ήδη ο 1ος τόμος και σύντομα ο 2ος

ΕΠΟΝ Στερεάς, οργανωτική κατάσταση τεσσάρων νομών, Δεκέμβριος '43-Ιανουάριος '44

Ένα ακόμη σπάνιο ντοκουμέντο της ΕΠΟΝ Στερεάς Ελλάδας!

(Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας-ΑΣΚΙ)

Ένα ντοκουμέντο που προσφέρεται για σκέψεις και προβληματισμούς...

Ειδικά σήμερα, σε συνθήκες κατάρρευσης των ιδεολογιών, των μεγάλων οραμάτων και των κοσμοθεωριών, σε συνθήκες γενικευμένης επικράτησης του μηδενισμού, την εποχή που οι "αξίες γίνανε καταναλωτικά προϊόντα και η κατανάλωση έγινε αξία", φαίνεται το ολέθριο λάθος της ίδρυσης των κομματικών νεολαιών!

Αντίθετα, η ΕΠΟΝ δείχνει ακόμα μια φορά το δρόμο!

Ας ξεκινήσουν, λοιπόν, εκείνοι που σέβονται περισσότερο απ' όλους την πείρα της και την ιστορία της...οι Αριστεροί.

Αυτοκατάργηση ΤΩΡΑ των κομματικών νεολαιών και ίδρυση μιας Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων για την παραγωγική και πνευματική ανασυγκρότηση του έθνους και της πατρίδας!!!

Έκθεση της κατάστασης του Συμβούλιου Νομού Βοιωτίας της ΕΠΟΝ 2 Μαρτίου 1944

Αφιερώνεται σε όσου φοβούνται 

πως ο αφελληνισμός θα έρθει 

από τους μετανάστες

«Όλη την περιοχή του Νομού μας χαρακτηρίζει μια τρομοκρατία που ξέσπασε πρώτα στη Λειβαδιά κατά την εποχή της συνθηκολόγησης της Ιταλίας και εκδηλώθηκε με τις κρεμάλες και τους τουφεκισμούς, απλώθηκε σ΄όλη την ύπαιθρο του Σ(βουλίου) Ν(ομού) Λειβαδιάς με τη μορφή συλλήψεων (Αράχωβα κ.λ.π.), ομηρίας, λεηλασίας και εγκαθιδρύσεως στα περισσότερα χωριά Γερμανικών φρουραρχείων και έφτασε στη σύλληψη των 300 του Ιανουαρίου και τον τουφεκισμό των 50 στη Βρεσταμίτα, παράλληλα δε με το κάψιμο πολλών χωριών στην περίοδο και πριν των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων σε όλη τη Βοιωτία (Θήβα -Λειβαδιά). Τελευταία εκδηλώνεται στη περιφέρεια της Θήβας με την εμφάνιση των ταγμ. ασφαλείας του Ράλλη με τη σύλληψη των ανδρών στο Σχηματάρι, στο Κριεκούκι κ.α. Με τη σύλληψη πολλών στελεχών στη Θήβα μέσα. Συμπληρώνεται δε με την απειλή του Ράλλη να κάψη όλες τις συνοικίες της Λειβαδιάς και ν' αφήσει το κέντρο για να στεγαστούν οι Γερμανοτσολιάδες που θα στείλει στη πόλη μετά την Εύβοια....» 

Πρόκειται για ένα σπάνιο και πολύ σημαντικό ντοκουμέντο της ΕΠΟΝ του νομού Βοιωτίας. Είναι γραμμένο με μελάνι σε τέσσερις σελίδες, οι τρεις πυκνογραμμένες και η τελευταία μισή. Βρίσκεται στο αρχείο της ΕΠΟΝ, στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας. Υπογράφεται από τον "Λυκούργο", μέλος του Σ. Π. Στερεάς. Μερικούς μήνες μετά, Σεπτέμβριο του 1944, το τεκμήριο ΣΤ/213 του ΑΣΚΙ "Φωνή των Νέων" αναγγέλλει τον θάνατο "Λυκούργου" στο Αγρίνιο. 

Αρχές Μαρτίου 1944, η ΕΠΟΝ Βοιωτίας, παρά την άγρια τρομοκρατία, έχει πέντε χιλιάδες (5.000) μέλη, από 2.500 σε κάθε περιοχή, Θήβας και Λειβαδιάς. Ακόμα έχει από μια υποδειγματική ομάδα σε κάθε τάγμα (1ο,2ο,3ο) του 34ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. 

Οι αναφορά στις πρώτες κιόλας γραμμές, για τη σύλληψη των ανδρών στο Σχηματάρι, έχει σχέση με τις συλλήψεις που διενήργησαν τα Τάγματα Ασφαλείας στις 10 Φεβρουαρίου 1944 και στις άγριες μέρες που ακολούθησαν τη νίλα του λόχου των τσολιάδων στο Κλειδί. Στις συλλήψεις της 10ης Φεβρουαρίου περιλαμβάνεται όλη η οικογένεια του Γιάννη Τζαβέλλα και ο ράφτης Χρήστος Μπαρώνης. Και η μεν λοιπή οικογένεια Τζαβέλλα αφέθηκε ελεύθερη ο Γιάννης Τζαβέλλας(1892-1976)  και ο Χρήστος Μπαρώνης μεταφέρθηκαν πρώτα στο Γουδή (10/2έως 2/3/44) μετά στο Χαϊδάρι(2/3/έως 22/8/44) και μετά στα στρατόπεδα Μίστερ(25/8 έως 25/1/45) και Ράιν ( 25/1 έως 25/4/45) της Γερμανίας. Ο πρώτος απελευθερώθηκε από τους Αμερικανούς στις 4 Απριλίου '45 επέστρεψε στην Ελλάδα στις 10 Σεπτεμβρίου. Ο δεύτερος έμεινε εκεί χωρίς να μάθουμε ποτέ την ιστορία του. 

Απαριθμώντας, στην τελευταία σελίδα, τις πολιτιστικές εκδηλώσεις τις οποίες διοργάνωσε η ΕΠΟΝ στην περιοχή αναφέρει θεατρικές παραστάσεις: δύο στη Λειβαδιά, μία στη Θήβα, δύο στο Κριεκούκι, μία στο Σχηματάρι και δυο στο Καπαρέλι. Πράγματι στο Σχηματάρι η παράσταση έλαβε χώρα στο παλιό μαγαζί του Μπάρμπα-Σωτήρη του Μαρίνου. Κυριολεκτικά κάτω από τη μύτη των Γερμανών και των συν αυτοίς.  Οι παλαιότεροι θα το θυμούνται σαν μαγειρείο. Τώρα πια έχει γκρεμιστεί και ανοικοδομηθεί σε καταστήματα και οικίες (Κουκούλεζα 35). Το έργο που παρουσιάσανε τα ηρωικά παιδιά του χωριού ήταν "ο νευρικός κύριος" γνωστό και ως "η τσάντα και το τσαντάκι", του Δημήτρη Ψαθά.

Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που έκλεισε την παράσταση....

Στην αγωνιώδη προειδοποίηση "έρχονται..." έπρεπε να κρύψουν την ελληνική σημαία!!! Την πήρε, λοιπόν, η πρωταγωνίστρια, η μακαρίτισσα Κατίνα Σιμηστήρα και την τύλιξε γύρω από τη μέση της, έριξε πάνω τη φούστα της και τη φυγάδευσε....