Ποιος διοικεί τον ΕΛΑΣ στη μάχη του Δεκέμβρη;

 

 

 

 

 

Γιώργος Μιλτ. Σαλεμής

 

 

Πλέον των 80 χρόνων εδραιώνεται η πεποίθηση ότι τις μάχες της Αθήνας τον Δεκέμβρη του 1944 τις διοικεί η Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ.

Μάλιστα, εφόσον γίνεται αυτή η παραδοχή, η Κεντρική Επιτροπή αποτελούμενη από τον Σιάντο, τον Μάντακα και τον Χατζημιχάλης, παίζει το ρόλο του εξιλαστήριου θύματος, του αποδιοπομπαίου τράγου, στον οποίο φορτώνονται όλες οι…αμαρτίες για να αποπεμπθεί τελικά στην έρημο της Ιστορία.

 

Δεν θέλουμε να απαλλάξουμε το όργανο ούτε για τις συλλογικές ευθύνες του ούτε, κυρίως, για τις ατομικές του καθενός από τα μέλη του. Δεν ήταν άπειροι ή αδύναμοι ηγέτες για να μη μπορούσαν να κάνουν «κάτι παραπάνω».

Δεν είμαστε όμως και ηθικιστές για να περιορίσουμε τις αναζητήσεις των αιτιών στον «καλό ή τον κακό χαρακτήρα» του καθενός. Εξετάζουμε τα πράγματα ιστορικοδιαλεκτικά προσπαθώντας να μπούμε στη θέση τους και, όσο αυτό είναι δυνατόν, να σκεφτούμε όπως εκείνοι.

 

Έτσι, σημειώνουμε δύο στοιχεία, επισυνάπτοντάς τα στον ιστορικό διάλογο που μαίνεται με…αγριότητα.

 

Πρώτον: Η Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ επανασυστάθηκε ξαφνικά και αναγκαστικά, μετά την άρνηση του στρατηγού Σαράφη να διευθύνει τον αγώνα. Δύο φορές αρνήθηκε ο Στέφανος Σαράφης, στην πιο κρίσιμη στιγμή, να αναλάβει.

Είχε τα δίκια του ο Σαράφης αλλά αυτό ήταν ένα γεγονός.

Αποκλειομένου, λοιπόν, του Γενικού Στρατηγείου, του καταλληλότερου οργάνου για την εν λόγω κατάσταση, επανασυγκροτείται η ΚΕ άρον-άρον. Τυχαία βρίσκεται στην Αθήνα ο, εκ της ΕΚΚΑ και του 5/42 προερχόμενος, Λαγγουράνης και διατάσσεται να συγκροτήσει επιτελείο. Δεν έχει «ούτε φύλλο χαρτί» να γράψει, πολύ περισσότερο ιδέα των δυνάμεων και της διάταξής τους!

Το ίδιο γίνεται και με τον Προυκάκη. Εκείνος αναλαμβάνει το επιτελείο του Α’ Σώματος Στρατού!

 

Με αυτά τα δεδομένα ξεκινάει η μάχη της Αθήνας, στις τρεις πρώτες ημέρες του Δεκεμβρίου. Και εκείνο που παραδέχονται είτε ευθαρσώς είτε ατόλμως όλοι είναι ότι, ο «Δεκέμβρης» δεν ήταν ένα προετοιμασμένο εγχείρημα, με σχέδιο και αντικειμενικούς σκοπούς. Ο «Δεκέμβρης» προέκυψε ξαφνικά και αιφνιδίασε όλους. Και τους μεν και τους δε.

Και εδώ δεν χωράνε ηθικισμοί. Το ότι «προέκυψε» δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δεν έχει αιτίες ιστορικο-υλιστικές. Πολλές αιτίες, ετερογονίες και ετερονομίες των προθέσεων και των σκοπών. Είναι όμως κι αυτό ένα από τα θέματα που κάποια στιγμή όλοι θα αναγκαστούν να συζητήσουν, όταν οι διάφορες…επαναστατικές θεωρίες που τόσο τροφοδοτούν τα περί «σταλινικής ανταρσίας» της άλλης πλευράς, πάψουν να μας ζαλίζουν και, ως προπέτασμα καπνού να μας περιορίζουν την όραση.

 

Δεύτερον: Τις επιχειρήσεις, τις μάχες του Δεκέμβρη τις διευθύνει το Α’ Σώμα Στρατού, δηλαδή ο Σπύρος Κωτσάκης – Νέστορας με πολιτική πλαισίωση από την φράξια του Ιωαννίδη-Μπαρτζώτα. Και μη πει κανείς ότι ο «Γιάννης μας» ήταν στο νοσοκομείο γιατί θα προκαλέσει τον γέλωτα. Είχε επάξιο αντιπρόσωπο τον Φάνη. Άλλωστε, και ο Σιάντος μετά την δραματική εξέλιξη των γεγονότων είχε ήδη υποκύψει και υλοποιούσε πλήρως τη γραμμή Ιωαννίδη-Μπαρτζώτα, στα πλαίσια του «δημοκρατικού συγκεντρωτισμού». Ας μην αδικούμε όμως μόνο τους δυο «δικούς μας» ταμαχιάρηδες(!) Υπήρχαν κι άλλοι, άλλο τόσο, ίσως και περισσότερο, και στην ευρύτερη συμμαχία του ΕΑΜ.

 

Το ότι το Α’ Σώμα Στρατού διοικούσε τον ΕΛΑΣ, της πόλης και του βουνού, στα Δεκεμβριανά προκύπτει και από την ίδια την αφήγηση του Νέστορα αλλά και από τα ντοκουμέντα. Άλλο πράγμα τώρα ότι πολλοί και διάφοροι κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν.

Δύο από αυτά τα τεκμήρια παρουσιάζουμε σήμερα, μήπως κάποιοι πάψουν να κάνουν τους ανήξερους και συζητήσουν σοβαρά.

Είναι δύο διαταγές του Α’ Σώματος Στρατού. Η 51^η και η 52^η!

Εκδίδονται την 3^η Δεκεμβρίου, με ελάχιστη ώρα διαφορά, μετά τις 14:30 το μεσημέρι.

Υπογράφονται από τους Νέστορα και Πυριόχο.

Προέρχονται από το αρχείο της Κεντρικής Επιτροπής γι’ αυτό και υπάρχουν σφραγίδες της.

Αντίγραφά τους βρίσκονται στο Αρχείο Δουατζή. Από κει τις πήραμε εμείς και δεν είμαστε, βέβαια, οι πρώτοι που το ανακαλύψαμε.

 

Τι μπορούμε πολύ εύκολα να διαπιστώσουμε.

 

Α) Ο Νέστορας και η διοίκηση του Α’ Σ.Σ. διατάσσει και καθορίζει τη διάταξη των δυνάμεων. Εμμέσως προκύπτει ότι αυτό γίνεται από την 1^η Δεκεμβρίου εφόσον αναφέρεται η γενική διαταγή της ημέρας εκείνης.

 

Β) Στην Κεντρική Επιτροπή απλώς κοινοποιούνται, με αρκετή όπως καταλαβαίνει κανείς καθυστέρηση, οι διαταγές.

 

Γ) Οι εν λόγω διαταγές αφορούν τη διάταξη συνταγμάτων και ταγμάτων. Υπάρχουν όμως κι άλλες που φτάνουν μέχρι λόχο!

 

Δ) Αρκούν αυτές οι δύο πρώιμες διαταγές για να καταλάβει κανείς αυτό που λένε οι καπεταναίοι αλλά δεν το προσέχουν μερικοί, ότι «κόβονται και ράβονται» οι μονάδες σε έναν ετερόκλητο και αλλοπρόσαλλο συνδυασμό που μειώνει, για να μη πούμε ότι καταστρέφει, το αξιόμαχό τους. Δυνάμεις του βουνού αναμειγνύονται με εκείνες της πόλης και τίθενται στις διαταγές τους χωρίς καν να γνωρίζονται μεταξύ τους και χωρίς να έχουν αντίστοιχες εμπειρίες μάχης ούτε οι μεν ούτε οι δε.

 

Ε) Στις 14:30 το μεσημέρι της 3^ης Δεκεμβρίου το 5^ο Σύνταγμα Κηφισιάς τίθεται στις διαταγές του 2^ου Συντάγματος (Νικηφόρου-Παπαζήση). Λίγο αργότερα, με τη διαταγή 52, το 2^ο Σύνταγμα διατάσσεται να πάρει θέση στη γραμμή «Βόρεια κορυφή Ψυχικού-Χαλάνδρι»! Ο Νέστορας διατάσσει και το 2^ο και το 7^ο και το 34^ο της ΙΙ Μεραρχίας! Ούτε η ΚΕ ούτε η ΙΙ Μεραρχία! Και το «πυροβολικό» της Μεραρχίας, ήτοι δύο πυροβόλα και ένα αντιαεροπορικό, ο Νέστορας το διατάσσει! Ούτε ο Σιάντος έχει δουλειά, ούτε ο Μάντακας ούτε ο Χατζημιχάλης. Κι έναν λόχο στο Πυριτιδοποιείο εκείνος, ο Νέστορας, το διατάσσει!

 

ΣΤ) Το Α’ Σ.Σ. καθορίζει σαφώς και τις σχέσεις με τους Εγγλέζους. Αναφέρει σαφώς τι πρέπει να κάνουν τα τμήματα αν έρθουν σε επαφή μαζί τους. Δεν εμπλέκονται, λέει, και αναφέρουν για να λάβουν περαιτέρω διαταγές.

 

Ζ) Τέλος, εμμέσως πλην σαφώς, προκύπτει, έστω και μέσα από τις δύο αυτές επιμέρους διαταγές, το «στρατηγικό σχέδιο» που υπήρχε ήδη στις 3 Δεκεμβρίου: Μόλις ξημερώσει η 4^η Δεκεμβρίου θα γίνει ο αφοπλισμός των Τμημάτων της Αστυνομίας Πόλεων και τις Χωροφυκακής! Με άλλα λόγια ο ΕΛΑΣ θα σκορπίσει δεν διάφορους και ποικίλους στόχους σε ΟΛΟ το λεκανοπέδιο!!!

 

 

 

ΕΛΑΣ

 

Α’ Σ. Στρατού

 

Επιτελικό Γραφείο ΙΙΙ

 

Αριθ. Α.Π. 51

 

Αμέσου επιδόσεως

 

ΔΙΑΤΑΓΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

 

Η κατάσταση είναι οξυτάτη.

 

Ι.  Το σχέδιο ενεργείας (Α.Π. 25/1-12-44) τίθεται εις εφαρμογήν από αύριον την πρωίαν.

 

ΙΙ. Μόλις ξημερώσει θα εκτελεσθή ο αφοπλισμός των Αστυνομικών Τμημάτων και της Χωροφυλακής.

 

ΙΙΙ. Την αυτήν ώραν το Τάγμα Κοκκινιάς να έχη καταλάβει την θέση που του ωρίσθη εις Περιστέρι.

Ο λόχος που θα παραμείνη εις το Πυριτιδοποιείον θα εκτελέση ομοίως την αποστολή του. Εάν η γέφυρα κατέχεται από Άγγλους δεν θα λάβη επαφήν ούτε θα συγκρουσθή με αυτούς, αλλά θα αναφέρη και θα αναμείνη διαταγάς μας.

Το υπόλοιπον του 6^ου Συν/τος ως η Α.Π. 25/1-12-44 Διαταγή μας.

 

ΙV.  Εν Τάγμα του 34^ου Συν/τος εκ Λιοσίων δια νέου Ηρακλείου προς Τουρκοβούνια να έχη καταλάβη μέχρι της ;)ης πρωινής της αύριον 4-12-44 τα Τουρκοβούνια Βορείως  του υψομέτρου 295 όπου θα συνδεθή με το αριστερόν του Α’ Συγκροτήματος και να τεθή υπό τας αμέσους διαταγάς της ΙΙ Μεραρχίας.

 

V.  Η διοίκηση του 5^ου Συν/τος με το εναπομένον Τάγμα της τίθενται από λήψεως παρούσης υπό τας διαταγάς του 2^ου Συν/τος Πεζ της ΙΙ Μεραρχίας.

 

VI.  α) αναφέρατε λήψιν της παρούσης Διαταγής τηλεφωνικώς ή δι’ άλλου ταχύτερου μέσου και ασφαλετέρου β) Αναφέρατε την πραγματοποίηση της διατασσομένης διατάξεως γ) Τηρείται ενήμερον την Διοίκηση επί της εξελήξεως του αγώνος ως προβλέπεται εις την Α.Π. 25/1-12-44 Διαταγής μας.

 

Αθήνα 3-12-44 ώρα 14.30’

 

Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ

 

Ι. ΠΥΡΙΟΧΟΣ Συν/ρχης

 

ΝΕΣΤΟΡΑΣ Καπετάνιος

 

 

 

ΠΑΡΑΛΗΠΤΑΙ

 

Συγκρότημα Α’.Β’.Γ’.

Συγκρότημα 5^ου Συν/τος

Συγκρότημα 6^ου Συν/τος

 

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

 

Κ.Ε. ΕΛΑΣ (υ.τ.α.), ΙΙ Μεραρχία, 34 Σύν/μα

 

 

 

 

 

 

ΕΛΑΣ

 

Α’ Σ. Στρατού

 

Επιτελικό Γραφείο ΙΙΙ

 

Αριθ. Α.Π. 52

 

Αμέσου επιδόσεως

Προς

 

Την ΙΙ Μεραρχίαν

 

Εν συνεχεία προς την υπ’ αριθ. Α.Π. 51/3-12-44 Διατηγής μας Εντελλόμεθα τα εξής.

 

Ι.  Το 2^ον Συν/γμα Πεζικού να έχη καταλάβη την γραμμή Βορεία κορυφή Ψυχικού-Χαλάνδρι μέχρι της 6.30’ της 4-12-44.

 

ΙΙ. Το 7^ον Σύν/γμα Πεζικού να κινηθή δια συντόμου πορείας ίνα ευρίσκεται την πρωίαν της 4-12-44 εις Μενίδι.

 

ΙΙΙ.  Η Διοίκηση του 34^ου Συν/τος με το εναπομένον εν Τάγμα να εγκατασταθή μέχρι της 7^ης ώρας πρωϊνής της 4-12-44 εις Νέαν Φιλαδέλφειαν ίνα συνενωθή μετά του προωθηθέντος ήδη εις Νέαν Φιλαδέλφειαν Τάγματός του.

Δια το έτερον Τάγμα του 34^ου Συν/τος όρα Δ/γην ημών Α.Π. 51/3-12-44.

 

IV.  ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΝ

 

Ολόκληρον το πυροβολικόν της Μεραρχίας θα ταχθή τας πρώτας πρωινάς ώρας της 4-12-44 εις κορυφήν Τουρκοβουνίων ώστε να έχη υπό τα δραστικά του πυρά το συγκρότημα των στρατώνων Γουδί μετά του πεδίου βολής και του Σχολείου Χωροφυλακής.

 

V.  Σταθμός διοικήσεως της ΙΙ Μεραρχίας από της 7^ης ώρας της 4-12-44 εις Αμαρούσιον.

VI.  Αναφέρατε λήψιν τηλεφωνικώς ή δι’ άλλου προσφορωτέρου και ασφαλεστέρου μέσου και ταχύτερου.

 

Αθήναι τη 3-12-44

 

Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ

 

Ι. ΠΥΡΙΟΧΟΣ ΣΥΝ/ΡΧΗΣ

 

ΝΕΣΤΟΡΑΣ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ

 

 

Κοινοποίηση

 

Κ.Ε. ΕΛΑΣ (υ.τ.α.)

 

34^ον Συν/μα

 

ΙΙΙ Γραφείο 

Για περισσότερα διαβάστε τον "Ορέστη"...

Κάντε "κλικ" στους συνδέσμους για να μεταβείτε στις "Εκδόσεις Φυλάτος"

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 1ος

Ανδρέας Μούντριχας-Ορέστης τόμος 2^ος